Yazılı sözleşme yoksa alacağımı takip edebilir miyim?

Editoryal soru (gerçek bir okuyucudan gelmemiştir).

«Bir müşteri için telefonda ve WhatsApp’ta konuşarak iş yaptık. İmzalı bir sözleşme yok. Faturayı gönderdim ama ödeme gelmedi. Alacağımı yine de takip edebilir miyim?»

Bu sayfa Norveç hukukuna göre genel bilgi verir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Alacağı tahsil etme adımları (inkaso ihtarı, gecikme faizi, uzlaşma kurulu) için bkz. Norveç’te alacak tahsili. Bu sayfa, yazılı sözleşme olmadığında anlaşmanın varlığını ve içeriğini nasıl gösterebileceğinizi ele alır.

Kısa cevap

• Evet, kural olarak takip edebilirsiniz. Norveç hukukunda sözlü olarak yapılan anlaşmalar da bağlayıcıdır (Norske Lov 1687, 5-1-1 ve 5-1-2). Kanunun yazılı şekil aradığı durumlar istisnadır.

• Asıl sorun genellikle ispattır: Neyin, hangi fiyata ve kiminle kararlaştırıldığını göstermeniz gerekir. Mahkeme delilleri serbestçe değerlendirir (tvisteloven § 21-2).

• Vade tarihi kararlaştırılmadıysa, gecikme faizi yazılı ödeme talebinizden (påkrav) 30 gün sonra işlemeye başlar (forsinkelsesrenteloven § 2).

• Genel zamanaşımı süresi yazılı sözleşme olmasa da 3 yıldır (foreldelsesloven §§ 2 ve 3). Ödünç para (pengelån) alacağında anapara için süre 10 yıldır; faizler bu süreye dahil değildir (foreldelsesloven § 5 nr. 2).

1. Sözlü anlaşma Norveç’te neden bağlayıcıdır?

Norveç hukukunda temel kural, kişinin «ağızla, elle ve mühürle» (med Mund, Haand og Segl) verdiği sözü yerine getirmek zorunda olmasıdır (Norske Lov 1687, 5-1-1). Kanuna ve ahlaka aykırı olmayan sözleşmeler, yapıldıkları şekilde uygulanır (5-1-2). Sözleşmenin kurulmasına ilişkin kanun (avtaleloven) teklif (tilbud) ve kabulü (aksept) düzenler. Bu kurallar, işlemin kendisinden, ticari teamülden (handelsbruk) veya başka bir örf ve adetten aksi anlaşılmadıkça uygulanır (avtaleloven § 1).

Bazı durumlarda kanun yazılı şekil arar. Örneğin:

• Norveç mahkemelerinin uluslararası yetkisini genişleten veya sınırlayan bir yetki anlaşması yazılı olmalıdır (tvisteloven § 4-6 ikinci fıkra).

Bazı kanunlar yazılı belge düzenlenmesini zorunlu tutar, ancak bu her zaman sözlü anlaşmayı geçersiz kılmaz. Örneğin işveren yazılı iş sözleşmesi yapmakla yükümlüdür (arbeidsmiljøloven § 14-5); sözlü olarak kurulan bir iş ilişkisi de geçerlidir.

Sizin işinize özel bir şekil kuralı uygulanıp uygulanmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

2. Ne kararlaştırıldı? Anlaşmanın içeriği

Yazılı sözleşme yoksa uyuşmazlık çoğu zaman anlaşmanın varlığı üzerinde değil, içeriği üzerinde çıkar: işin kapsamı, fiyat, teslim zamanı ve ödeme vadesi.

• Fiyat kararlaştırılmadıysa: Mal satışında, fiyat anlaşmadan anlaşılmıyorsa alıcı, aynı tür mal için benzer koşullardaki olağan fiyatı (gjengs pris) öder, yeter ki bu fiyat makul olmayan bir düzeyde olmasın; böyle bir fiyat yoksa makul olan fiyatı öder (kjøpsloven § 45). Hizmetlerde fiyatın nasıl belirleneceği anlaşmaya ve somut duruma göre değerlendirilir.

• Sipariş onayı farklıysa: Kabul gibi görünen ama teklifle örtüşmeyen bir yanıt, kural olarak ret ve yeni bir teklif sayılır (avtaleloven § 6). Bu nedenle e-postayla gönderilen bir sipariş onayının (ordrebekreftelse) karşı tarafın isteğiyle aynı olup olmadığına bakın. Yanıtı gönderen, yanıtın teklifle örtüştüğünü düşünüyorsa ve teklifi yapanın bunu anlaması gerekiyorsa, teklifi yapan kabul etmeyecekse gecikmeden bildirmelidir; aksi hâlde anlaşma yanıtın içeriğiyle kurulmuş sayılır (aynı madde).

• Vade kararlaştırılmadıysa: Gecikme faizi, borçluya ödeme çağrısı içeren yazılı bir talep gönderildikten 30 gün sonra işlemeye başlar. Talep elektronik yolla ancak borçlu bunu açıkça kabul ettiyse gönderilebilir (forsinkelsesrenteloven § 2).

3. Hangi belgeler anlaşmayı gösterir?

Her belge farklı bir şeyi kanıtlar. Belgeleri şu sorulara göre düzenleyin:

Pratik öneriler:

• Mesajları tarih ve gönderen bilgisiyle birlikte dışa aktarın; asıllarını telefonda veya e-posta hesabında saklayın.

• Belgeleri tarih sırasına koyun ve kısa bir olaylar listesi hazırlayın.

• Faturanıza itiraz edilmemesi bir delil unsuru olabilir; tek başına belirleyici değildir. Mahkeme tüm delilleri birlikte değerlendirir (tvisteloven § 21-2).

• Borçlu ödeme sözü verir veya kısmi ödeme yaparsa, bu anlaşmanın varlığını gösterebilir. Borcun sözle veya davranışla kabulü (erkjennelse) zamanaşımını keser (foreldelsesloven § 14). Belirleyici olan, borçlunun borcu «olumlu ve yeterince açık» biçimde kabul etmiş sayılıp sayılamayacağıdır (Høyesterett, HR-2023-93-A, paragraf 42 ve 51–53). Bu nedenle bir kısmi ödeme, borçlunun itiraz ettiği kalan kısım için her zaman kabul anlamına gelmez.

4. Karşı taraf anlaşmayı inkâr ederse

Yazılı sözleşme yoksa sonuç, delillerin bütününe bağlıdır. Bazı kurallar bilinmelidir:

• Serbest delil değerlendirmesi: Mahkeme, karara esas alınacak olayları delilleri serbestçe değerlendirerek belirler (tvisteloven § 21-2). Belgeler, mesajlar ve tanık beyanları birlikte değerlendirilir.

• Tarafların bilgi verme yükümlülüğü: Davada taraflar, davanın doğru ve eksiksiz aydınlatılmasını sağlamalıdır. Bir taraf, karşı tarafın bilmediği önemli delilleri, kendi aleyhine olsa bile bildirmelidir (tvisteloven § 21-4).

• Dava öncesi bildirim: Dava açmadan önce, uzlaşma kuruluna (forliksråd) başvurmadan önce de, talebinizi ve dayanağını karşı tarafa yazılı olarak bildirmelisiniz (tvisteloven § 5-2 birinci fıkra ve § 5-1 ikinci fıkra).

• Dava doğrudan ilk derece mahkemesine (tingrett) açılacaksa ayrıca: Bildirimi alan taraf makul bir süre içinde talebe ilişkin tutumunu bildirmeli ve talebe itiraz ediyorsa itirazın dayanağını belirtmelidir (tvisteloven § 5-2 ikinci fıkra). Karşı tarafın verdiği yanıt, nelerin tartışmalı olduğunu netleştirir. Bu durumda bildirim özel kişilere ve şirketlere kâğıt üzerinde gönderilmelidir; ancak aksi kararlaştırılmışsa veya taraflar arasında yazışmaların genellikle elektronik yapıldığı süregelen bir ticari ilişki varsa bu şart aranmaz (tvisteloven § 5-2 üçüncü fıkra).

Hiçbir belge, alacağın kanıtlanacağını veya ödeneceğini kesinleştirmez.

5. Sonraki adımlar

1. Belgeleri toplayın ve anlaşmanın içeriğini kendi cümlelerinizle kısa bir notta yazın.

2. Borçluya, kararlaştırılan işi, fiyatı ve ödenmeyen tutarı açıkça yazan yazılı bir ödeme talebi gönderin. Bu, aynı zamanda karşı tarafı anlaşmaya ilişkin görüşünü açıklamaya davet eder.

3. Zamanaşımı süresini hesaplayın. Ödeme hatırlatmaları zamanaşımını kesmez; borcun kabulü, uzlaşma kuruluna başvuru veya dava keser (foreldelsesloven §§ 14 ve 15).

Para alacağına ilişkin bir uyuşmazlık kural olarak önce uzlaşma kurulunda görülür. Örneğin uyuşmazlık tutarı en az 200 000 kr ise ve her iki taraf da avukat yardımı almışsa bu aşama gerekmez (tvisteloven § 6-2 ikinci fıkra a bendi).

1. İnkaso ihtarı, dava öncesi bildirim ve uzlaşma kurulu (forliksrådet) için bkz. Norveç’te alacak tahsili. Uyuşmazlık büyürse bkz. Ticari uyuşmazlıklar.

6. Gelecek için: anlaşmaları yazıya dökün

Kısa bir e-posta bile sonradan çıkacak bir uyuşmazlıkta işinizi kolaylaştırır. Telefonda anlaştığınız işi, fiyatı, teslim zamanını ve ödeme vadesini bir e-postayla teyit edin ve karşı tarafın yanıtını saklayın. Daha kapsamlı işler için bkz. Norveç’te ticari sözleşmeler.

Kurgusal örnek

Bu örnek kurgusaldır. Oslo’da küçük bir temizlik şirketi, bir mağazanın talebi üzerine üç hafta boyunca temizlik yapar. Fiyat telefonda konuşulmuş, mağaza müdürü WhatsApp’tan «Başlayabilirsiniz, saat ücreti konuştuğumuz gibi» yazmıştır. Fatura ödenmez ve mağaza fiyatı kabul etmediğini söyler. Şirket, WhatsApp mesajını, çalışma saatleri listelerini ve mağazanın bir hafta sonra yaptığı kısmi ödemeyi bir araya getirir ve yazılı bir ödeme talebi gönderir. Delillerin yeterli olup olmadığı somut olarak değerlendirilmelidir.

İletişim

İlk adım randevulu bir görüşmedir. Ücret ve kapsam önceden konuşulur.

Telefon: +47 22 46 46 46 · E-posta: post@advokats.no

Bu sayfa genel bilgi içerir ve hukuki danışmanlık değildir. Yalnızca Norveç hukuku ele alınır.