Norveç'te işçi çalıştırmak: işverenin bilmesi gereken temel kurallar
Norveç'te işçi çalıştıracak şirketler için genel bilgiler: yazılı iş sözleşmesi, asgari içerik, sabit istihdam, genel geçerli toplu sözleşmeler ve üçüncü ülke vatandaşları için oturum izni.
Bu sayfa Norveç hukukuna göre genel bilgi verir. Yazar, Norveç’te avukatlık ruhsatına sahip ve Türkçe konuşan bir avukattır (norsk advokat). Bu sayfa hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her şirketin durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
Kısa cevap
Norveç’te her iş ilişkisinde yazılı iş sözleşmesi (arbeidsavtale) yapılmalıdır. Taslağı işveren hazırlar (iş ortamı kanunu, arbeidsmiljøloven § 14-5).
Sözleşmenin içermesi gereken asgari bilgiler kanunda listelenmiştir (§ 14-6).
Ana kural sabit (süresiz) istihdamdır. Belirli süreli istihdam ancak kanunda sayılan durumlarda mümkündür (§ 14-9).
Bazı sektörlerde genel geçerli kılınmış toplu sözleşmeler (allmenngjorte tariffavtaler) asgari ücret ve çalışma koşullarını belirler (allmenngjøringsloven).
AEA (Avrupa Ekonomik Alanı) dışından gelen bir çalışanın Norveç’te çalışabilmesi için, kural olarak çalışma hakkı veren bir oturum izni gerekir (utlendingsloven § 55).
1. Yazılı iş sözleşmesi
İş ortamı kanununa göre yazılı iş sözleşmesi tüm iş ilişkilerinde zorunludur (§ 14-5 birinci fıkra). Süreler şöyledir:
Toplam süresi bir aydan uzun iş ilişkilerinde: mümkün olan en kısa sürede ve en geç işe başlamadan sonraki yedi gün içinde (§ 14-5 ikinci fıkra).
Bir aydan kısa iş ilişkilerinde veya işçi kiralamada (utleie av arbeidskraft): derhal (§ 14-5 üçüncü fıkra).
Çalışan, sözleşme hazırlanırken ve değiştirilirken bir sendika temsilcisinden veya başka bir temsilciden yardım alabilir (§ 14-5 birinci fıkra).
2. Sözleşmenin asgari içeriği
§ 14-6, sözleşmede yer alması gereken bilgileri sayar. Başlıcaları şunlardır:
tarafların kimliği ve işyeri,
işin tanımı veya unvan,
işe başlama tarihi; belirli süreli ise beklenen süre ve hukuki dayanak,
deneme süresi hükümleri,
yıllık izin ve tatil ücreti (feriepenger),
fesih bildirim süreleri ve fesih usulü,
ücret, ekler, ödeme şekli ve ödeme zamanı,
günlük ve haftalık çalışma süresi, molalar,
fazla çalışma düzenlemeleri,
uygulanan toplu sözleşmeler.
Bu bilgilerin bir kısmı için kanun, yönetmelik veya toplu sözleşmeye atıf yapmak yeterlidir (§ 14-6 ikinci fıkra). Yurt dışından gelen bir standart sözleşme, bu listeyi genellikle tam karşılamaz. Bu nedenle Norveç’te kullanılmadan önce kontrol edilmelidir.
3. Sabit ve belirli süreli istihdam
Kanunun ana kuralı, çalışanın sabit olarak işe alınmasıdır (§ 14-9 birinci fıkra). Belirli süreli istihdam diğerlerinin yanında şu durumlarda mümkündür (§ 14-9 ikinci fıkra):
işin geçici nitelikte olması,
başka birinin yerine çalışma (vikariat),
staj niteliğinde çalışma (praksisarbeid),
NAV’ın (arbeids- og velferdsetaten) düzenlediği veya ortak yürüttüğü iş piyasası tedbirlerine katılanlar,
organize spordaki sporcular, antrenörler, hakemler ve yöneticiler.
Sanatsal çalışma, araştırma ve sporla ilgili işler için toplu sözleşmeyle de belirli süreli istihdam imkânı tanınabilir (§ 14-9 dördüncü fıkra).
Bir yıldan uzun süre çalışmış belirli süreli çalışana, ayrılış tarihi en geç bir ay önce yazılı olarak bildirilmelidir (§ 14-9 beşinci fıkra).
4. Ücret ödemesi ve bildirimler
Aksi kararlaştırılmadıkça ücret ayda en az iki kez ödenir. Ödeme kural olarak çalışanın banka hesabına yapılır (§ 14-15 birinci ve ikinci fıkra).
Ödeme sırasında veya hemen sonrasında çalışana ücretin hesaplanma yöntemini, tatil ücreti (feriepenger) matrahını ve yapılan kesintileri gösteren yazılı bir döküm verilmelidir (§ 14-15 altıncı fıkra). Ücretten kesinti yalnızca kanunda sayılan durumlarda yapılabilir (§ 14-15 üçüncü fıkra).
İşveren, çalışanlar ve ücretler hakkında bilgileri en az ayda bir kez bildirmek zorundadır (a-melding). Bildirim süresi, ilgili ayı izleyen ayın 5’idir. Bu gün hafta sonuna veya resmî tatile denk gelirse süre bir sonraki iş gününe uzar (a-opplysningsforskriften § 2-1). Kanuna göre işe giriş ve işten çıkış ertesi haftanın cuma gününe kadar bildirilmelidir. Ancak yönetmelik bu konuda istisna getirir ve aylık süreyi uygular (a-opplysningsloven § 4 üçüncü fıkra, a-opplysningsforskriften § 2-1 üçüncü fıkra). Ağır veya tekrarlanan ihlallerde bu istisna kaldırılabilir.
5. Genel geçerli toplu sözleşmeler
Tarife Kurulu (Tariffnemnda), ülke çapındaki bir toplu sözleşmenin bir sektördeki tüm çalışanlar için geçerli olmasına karar verebilir. Bunun şartı, yabancı çalışanların Norveç’teki koşullardan daha kötü koşullarda çalıştığının veya çalışabileceğinin belgelenmesidir (allmenngjøringsloven § 5). Kanunun amacı, yabancı çalışanlara Norveçli çalışanlarla eşdeğer ücret ve çalışma koşulları sağlamaktır (§ 1). Kurulun kararında belirlenen ücret ve çalışma koşulları, kararın kapsamındaki çalışan ile işvereni arasında vazgeçilemez asgari koşullar olarak uygulanır (§ 6). Hangi sektörlerin kapsamda olduğu ve asgari koşullar, ilgili yönetmelikten ayrıca kontrol edilmelidir.
Şirketinizin faaliyet gösterdiği sektörde böyle bir karar olup olmadığını işe alımdan önce kontrol edin.
6. Yurt dışından gönderilen çalışanlar
Yurt dışındaki bir şirketin Norveç’te hizmet vermek için sınırlı bir süre çalışan göndermesi, iş ortamı kanununda gönderilmiş çalışan (utsendt arbeidstaker) olarak düzenlenmiştir (§ 1-7). Türkiye’deki bir işveren tarafından Norveç’e gönderilen Türk vatandaşı çalışanlar, Norveç’teki bir işveren için çalışma iznine (§ 23) değil, gönderilmiş çalışan olarak hizmet sunma iznine (utlendingsloven § 24) ihtiyaç duyar. Bu konudaki ayrıntılar ayrı bir makalede ele alınmaktadır (bkz. Norveç’e işçi göndermek).
7. AEA dışından çalışan: oturum izni
Norveç’te çalışmak isteyen bir yabancının, kanunda aksi belirtilmedikçe çalışma hakkı veren bir oturum izni olmalıdır (utlendingsloven § 55). Norveç’teki bir işveren için çalışma amaçlı oturum izninin genel şartları şunlardır (§ 23):
başvuru sahibi 18 yaşını doldurmuş olmalıdır,
ücret ve çalışma koşulları, geçerli toplu sözleşmeden veya o yer ve meslek için normal olandan daha kötü olmamalıdır,
başvuru sahibinin Bakanlığın belirlediği bir kotaya (kvote) girmesi veya pozisyonun Norveç’ten ya da AEA veya EFTA bölgesinden işgücüyle doldurulamaması; Norveç’in taraf olduğu uluslararası anlaşmalardan çalışma amaçlı oturum hakkı doğuyorsa bu şart aranmaz (§ 23 birinci fıkra c bendi),
somut bir iş teklifi; kural olarak tek işverende tam zamanlı.
Ayrıntılı şartlar yönetmelikte (utlendingsforskriften) ve UDI’nin uygulamasında yer alır. Kişinin vatandaşlığına göre farklılık gösterebilir. İş Teftiş Kurumu (Arbeidstilsynet), işverenlerin oturum izni şartlarına (ücret, çalışma koşulları ve pozisyonun kapsamı) uyup uymadığını denetler (§ 27).
Kurgusal örnek
Bu örnek kurgusaldır. Oslo’da bir AS kuran bir girişimci, ilk çalışanını üç aylık bir proje için işe alır. Türkiye’de kullandığı sözleşme şablonunu çevirir. Şablonda ödeme günü, mola süreleri ve belirli süreli istihdamın dayanağı yoktur. Sözleşme § 14-6’ya göre tamamlanır. Belirli süreli istihdamın § 14-9’daki bir dayanağa uyup uymadığı ayrıca değerlendirilir.
Randevu alın
Şirketler için görüşmeler önceden randevu ile yapılır. İlk adım randevulu bir görüşmedir. Ücret ve kapsam önceden konuşulur. Avukatlık hizmeti saat ücreti üzerinden faturalandırılır. Sonuç hakkında söz verilemez.