Norveç'te ortaklık sözleşmesi (aksjonæravtale): neleri düzenlemeli?
Norveç'te bir AS'de ortaklık sözleşmesi (aksjonæravtale) neden önemlidir? Hisse devri, önalım hakkı, oy çoğunluğu ve ortaklıktan ayrılma konusunda genel bilgiler.
Bu sayfa Norveç hukukuna göre genel bilgi verir. Yazar, Norveç’te avukatlık ruhsatına sahip ve Türkçe konuşan bir avukattır (norsk advokat). Bu sayfa hukuki danışmanlık yerine geçmez. Türk şirketler hukuku burada ele alınmaz.
Kısa cevap
Ortaklık sözleşmesi (aksjonæravtale), bir AS’nin (aksjeselskap) hissedarları arasında yapılan bir sözleşmedir. Kanunla ayrıca düzenlenmemiştir. Ancak anonim şirketler kanunu (aksjeloven) sözleşme yapılabileceğini kabul eder. Örneğin hisse devrine ilişkin sınırlamalar «hissedarlar arasındaki sözleşme» ile de belirlenebilir (aksjeloven § 4-15 birinci fıkra).
Sözleşme yoksa kanunun varsayılan kuralları uygulanır: devir için şirketin onayı, diğer hissedarlar için önalım hakkı, oyların basit çoğunluğu ve esas sözleşme (vedtekter) değişikliği için üçte iki çoğunluk.
Sözleşme kanunun emredici kurallarını değiştiremez. Sözleşmedeki devir sınırlamaları, haksız olmaları hâlinde sözleşmeler kanununun (avtaleloven) § 36’sına göre değiştirilebilir veya geçersiz sayılabilir (aksjeloven § 4-15 dördüncü fıkra).
1. Kanunun varsayılan kuralları
Konu | Kanunun kuralı (sözleşme veya esas sözleşme aksini öngörmüyorsa) |
Hisselerin eşitliği | Tüm hisseler eşit hak verir. Esas sözleşme farklı hisse sınıfları öngörebilir (§ 4-1). |
Hisse devri | Devir, kural olarak şirketin onayına bağlıdır (§ 4-15 ikinci fıkra). Onay yalnızca haklı bir sebeple reddedilebilir. Miras yoluyla veya başka şekilde hisseyi önceki sahibin yakınları (nærstående) ya da üstsoy veya altsoyu devralıyorsa onay reddedilemez (§ 4-16 ikinci fıkra). Devralan, devir şirkete bildirildikten sonra iki ay içinde onayın reddedildiğinden haberdar edilmezse onay verilmiş sayılır (§ 4-16 dördüncü fıkra). |
Önalım hakkı | Diğer hissedarlar, el değiştiren hisseyi devralma hakkına sahiptir (§§ 4-15 üçüncü fıkra, 4-19). Hak, şirketin devirden haberdar edilmesinden itibaren iki ay içinde şirkete bildirilerek kullanılır. Bu süre esas sözleşmeyle uzatılamaz (§ 4-23 birinci ve dördüncü fıkra). |
Genel kurul kararları | Kullanılan oyların çoğunluğu yeterlidir (§ 5-17). |
Esas sözleşme değişikliği | Hem kullanılan oyların hem de temsil edilen sermayenin en az üçte ikisi gerekir (§ 5-18). |
Bu kuralların bir kısmı esas sözleşmeyle değiştirilebilir. Hangi düzenlemenin esas sözleşmede, hangisinin ortaklık sözleşmesinde yer alacağı ayrıca değerlendirilmelidir. Esas sözleşme herkese açık olarak sicile kaydedilir (foretaksregisterloven 2025 § 3-1 ikinci fıkra a bendi). Ortaklık sözleşmesi ise kural olarak taraflar arasında kalır.
Esas sözleşme ile ortaklık sözleşmesi çelişirse: Kanuna göre, hisse devrinde şirket ile hisse sahibi veya devralan arasındaki şirketler hukuku ilişkisi esas sözleşmeye göre belirlenir (§ 4-13 dördüncü fıkra). Ortaklık sözleşmesi ise kural olarak yalnızca onu imzalayan tarafları bağlar. Bu nedenle önemli kuralların her iki belgede de uyumlu olması gerekir.
2. Ortaklık sözleşmesinde sık düzenlenen konular
Aşağıdaki liste kanundan değil, sözleşme uygulamasından gelen genel konu başlıklarıdır:
yönetim kurulu üyeliği ve önemli kararlar için oybirliği veya nitelikli çoğunluk,
hisse devri, önalım hakkı ve hisselerin fiyatının nasıl belirleneceği,
birlikte satma hakkı (medsalgsrett) ve birlikte satma yükümlülüğü (medsalgsplikt),
ortakların şirkette çalışması, rekabet yasağı ve gizlilik,
kâr dağıtımı politikası ve ek sermaye ihtiyacı,
anlaşmazlık durumunda izlenecek yol.
3. Ortaklıktan ayrılma
Sözleşme yoksa ve ortaklar anlaşamıyorsa, kanunda sınırlı bir çıkış yolu vardır. Mahkeme, bir hissedarın açtığı dava üzerine, ağır sebepler varsa o hissedarın hisselerini itfa eder. Bu sebepler şunlardan biri olmalıdır (aksjeloven § 4-24):
şirket organlarının belirli kurallara aykırı davranması (§§ 5-21, 6-28),
başka bir hissedarın etkisini kötüye kullanması,
ortaklar arasında şirketin işleyişi konusunda ciddi ve kalıcı bir anlaşmazlık bulunması.
Mahkeme şu durumlarda itfa talebini kabul etmez (§ 4-24 ikinci fıkra):
itfa şirketin faaliyetine önemli zarar verecekse veya şirket açısından başka bir şekilde hakkaniyete aykırı olacaksa,
şirket, hisseleri en az itfa bedeli karşılığında devralmaya hazır başka birini gösterirse.
Dava makul bir süre içinde açılmalıdır (§ 4-24 ikinci fıkra). Bu yol dava gerektirir ve sonucu belirsizdir. Bu nedenle çıkış kurallarını önceden sözleşmeyle belirlemek genellikle daha öngörülebilirdir.
Kurgusal örnek
Bu örnek kurgusaldır. Oslo’da iki arkadaş eşit paylı bir AS kurar. Ortaklık sözleşmesi yoktur. Bir ortak taşınmak ister ve hisselerini satmaya karar verir. Bu durumda kanunun önalım ve onay kuralları uygulanır, fiyat konusunda ise anlaşmazlık çıkar. Önceden yapılmış bir sözleşme, fiyatın belirlenme yöntemini ve süreleri gösterebilirdi.
Randevu alın
Şirketler için görüşmeler önceden randevu ile yapılır. İlk adım randevulu bir görüşmedir. Ücret ve kapsam önceden konuşulur. Avukatlık hizmeti saat ücreti üzerinden faturalandırılır. Sonuç hakkında söz verilemez.