Norveç'te işten çıkarılma: haklarınız ve süreler

Bu sayfa, Norveç iş kanununa (arbeidsmiljøloven) göre genel bilgi verir. Yazar, Norveç’te avukatlık ruhsatına sahip ve Türkçe konuşan bir avukattır. Bu sayfa hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Kısa cevap

• Norveç’te işveren sizi ancak haklı bir nedenle (saklig grunn) işten çıkarabilir (oppsigelse) (arbeidsmiljøloven § 15-7).

• İşten çıkarma yazılı olmalı ve haklarınız ile sürelerin bilgisini içermelidir (§ 15-4).

• İşten çıkarmanın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsanız, işverenle müzakere (forhandlinger) talebinde bulunmak için süre iki haftadır. Dava açma süresi genellikle sekiz haftadır (§§ 17-3, 17-4).

Ne oldu? İşten çıkarıldınız

İşveren size işten çıkarıldığınızı bildirdi ya da bunu yapmayı planladığını söyledi. Norveç hukukunda iki durum birbirinden ayrılır:

• İşten çıkarma (oppsigelse): İhbar süresinin sonunda iş ilişkisi sona erer.

• Derhal işten çıkarma (avskjed): İşçinin ağır bir yükümlülük ihlali veya iş sözleşmesine başka bir esaslı aykırılığı varsa uygulanabilir. İş ilişkisi hemen sona erer (§ 15-14).

İşverenin uyması gereken kurallar

1. Önceden görüşme. İşveren, işten çıkarma kararını vermeden önce, mümkün olduğu ölçüde konuyu sizinle ve işçi temsilcinizle (tillitsvalgt) görüşmelidir. Siz istemiyorsanız bu görüşme yapılmaz (§ 15-1).

2. Haklı neden. İşten çıkarma, işletmenin, işverenin veya işçinin durumundan kaynaklanan haklı bir nedene dayanmalıdır (§ 15-7). İşyerinde küçülme durumunda işveren size uygun başka bir iş önerebiliyorsa, işten çıkarma haklı sayılmaz.

3. Yazılı bildirim. İşten çıkarma yazılı olmalı ve size elden verilmeli ya da taahhütlü mektupla gönderilmelidir. Bildirimde şunlar yazmalıdır (§ 15-4):

• müzakere talep etme ve dava açma hakkınız,

• işinize devam etme hakkınız,

• bu haklar için geçerli süreler,

• işverenin kim olduğu ve olası bir davada kime karşı dava açılacağı,

• işten çıkarma işletmeden kaynaklanıyorsa öncelik hakkınız (fortrinnsrett),

• işveren bir şirketler grubuna (konsern) bağlıysa, gruptaki şirketler.

İşten çıkarma, bildirim size ulaştığında yapılmış sayılır (§ 15-4).

Talep ederseniz işveren, işten çıkarmanın nedenlerini size yazılı olarak bildirmelidir.

İhbar süresi (oppsigelsesfrist)

Yazılı bir anlaşma veya toplu sözleşme aksini öngörmüyorsa, ihbar süresi temel kural olarak bir aydır. Süre, kıdeme ve yaşa göre uzar (§ 15-3):

Son üç satır, işverenin yaptığı işten çıkarmalar için geçerlidir. Yukarıdaki tablodaki ihbar süreleri, işten çıkarmanın gerçekleştiği ayı izleyen ayın ilk günü başlar (§ 15-3 dördüncü fıkra). Bu kural, aşağıdaki deneme süresine ilişkin 14 günlük süre için geçerli değildir. Yazılı olarak belirli bir deneme süresiyle (prøvetid) işe alındıysanız, aksi yazılı olarak kararlaştırılmadıkça veya toplu sözleşmede belirlenmedikçe ihbar süresi 14 gündür (§ 15-3).

Süreler: müzakere ve dava

İşten çıkarma yazılı şekil ve içerik şartlarına (§ 15-4 birinci ve ikinci fıkra) uymuyorsa dava açma süresi uygulanmaz (§ 17-4).

Şekil hatası: İşten çıkarma yazılı değilse veya § 15-4’teki bilgileri içermiyorsa ve işten çıkarmadan itibaren 4 ay içinde dava açarsanız, özel durumlar bunu açıkça hakkaniyete aykırı kılmadıkça işten çıkarma geçersiz sayılır. Ayrıca tazminat talep edebilirsiniz (§ 15-5).

Sürelerin uzaması: Hastalık izni sırasında işten çıkarıldıysanız ve uyuşmazlık § 15-8’deki hastalık korumasına ilişkinse, müzakere ve dava süreleri bu koruma sona erdiğinde başlar (§ 17-5 birinci fıkra). Diğer itiraz nedenleri için süreleri işten çıkarma tarihinden hesaplamak en güvenlisidir. Çocuğun veya bakıcının hastalığı ya da bir yakınınızın bakımı nedeniyle izindeyken işten çıkarıldıysanız, süreler izinde geçirdiğiniz gün sayısı kadar uzar. Doğum izni veya askerlik gibi izinlerde ise mahkeme, kaçırılan süreler için talebiniz üzerine ek süre verebilir (§ 17-5).

Dava sırasında işe devam edebilir miyim?

İşten çıkarmanın geçerliliği konusunda bir uyuşmazlık varsa, kural olarak müzakereler sürerken işinize devam edebilirsiniz. Süresi içinde dava açarsanız dava sırasında da devam edebilirsiniz. Ancak mahkeme, işverenin talebi üzerine aksine karar verebilir (§ 15-11). Bu hak, derhal işten çıkarma (avskjed), deneme süresi içindeki işten çıkarma, geçici çalışanlar ve kiralık işçiler için otomatik olarak uygulanmaz. Bu durumlarda mahkeme, sizin talebiniz üzerine ve dava § 17-4’teki süreler içinde açılmışsa, iş ilişkisinin dava kesinleşene kadar devam etmesine karar verebilir (§ 15-11 üçüncü fıkra). Dava süresince işe devam edebilmek için dava, sekiz haftalık sürenin yanı sıra ihbar süresi dolmadan da açılmış olmalıdır. Alternatif olarak, ihbar süresi içinde işverene dava açılacağı yazılı olarak bildirilmelidir (§ 17-4 altıncı fıkra). İşten çıkarma § 15-4’teki şekil şartlarına uymuyorsa bu süreler uygulanmaz (§ 17-4 altıncı fıkra üçüncü cümle).

Örnek (Bu örnek kurgusaldır.) Mehmet, Oslo’daki bir inşaat şirketinde altı yıldır çalışıyor. İşveren ona sözlü olarak «yarından itibaren gelme» diyor. Mehmet yazılı bir bildirim almıyor. Bu durumda işten çıkarma yazılı şekil şartına uygun değildir. Mehmet’in yapması gereken ilk iş, işverenden yazılı açıklama istemek ve süreleri bir avukatla kontrol etmektir.

Bir avukat neye yardımcı olabilir?

• İşten çıkarma bildirimini ve gerekçesini şekil ve haklı neden şartları açısından incelemek

• Süreleri hesaplamak ve sizin adınıza müzakere talep etmek

• Müzakerelerde sizi temsil etmek ve gerekiyorsa dava hazırlamak

• Fri rettshjelp: Bir iş ilişkisinin devam edip etmediği veya tazminat konusundaki davalarda, gelir ve servet sınırlarına bağlı olarak devlet destekli hukuki yardım mümkün olabilir (rettshjelpsloven § 11). Sendika üyeyseniz sendikanıza da danışın.

Görüşmeleri Türkçe veya Norveççe yapabiliriz. Uygulanan hukuk Norveç hukukudur.

Şimdi ne yapmalısınız?

1. İşten çıkarma bildirimini ve size ulaştığı tarihi saklayın.

2. Bildirim sözlüyse yazılı bildirim ve gerekçe isteyin.

3. İki haftalık müzakere talep süresini not edin.

4. İş sözleşmenizi, maaş bordrolarınızı ve yazışmaları toplayın.

Randevu alın

İşten çıkarma ile ilgili görüşmeler önceden randevu ile yapılır. İlk adım randevulu bir görüşmedir. Ücret ve kapsam önceden konuşulur. Avukatlık hizmeti saat ücreti üzerinden faturalandırılır. Dosyanızın sonucu hakkında söz verilemez. Süreler kısa olduğu için randevu talebinizi geciktirmeyin.

+47 22 46 46 46’yı arayın